Hersenmythe

Hoeveel procent van je hersencellen gebruik je eigenlijk? Als je denkt dat het er maar 10% zijn dan geloof je in een mythe uit 1900. Je gebruikt namelijk de volle 100%. Ik heb dit verhaal van 10% al meerdere keren gehoord bij workshops en ik vond het elke keer niet geloofwaardig. En nu las ik het in een boek van Margriet Sitskoorn: Het maakbare brein.^[i]

Zij vertelt dat de wetenschappelijke literatuur er geen bewijs voor vindt. Maar nog mooier vind ik dat ze een gedachte-experiment doet. Stel je namelijk eens voor dat het waar is. Dan kan een hersenchirurg 90% van je hersenen wegsnijden en houdt je nog maar hersenen over met de omvang van een schaap. Volgens mij voel je direct aan dat dat niet kan. En we kennen allemaal wel iemand met een lichte of minder lichte hersenbeschadiging. Ik ken iemand die na een hersenbloeding gedeeltelijk zijn spraak verloor en het kostte haar veel oefenen om daar weer iets van terug te krijgen, maar helemaal normaal spreken was er niet meer bij. Kortom, als er iets wegvalt van je hersenen dan krijg je functie-uitval of functieverlies. Er zijn ook mensen bij wie het karakter zelfs verandert (zie de boeken van Oliver Sacks^[ii]).

Dat wil niet zegen dat je niet kan veranderen en dat je brein heel veel nieuws kan leren. En daar gaat het boek verder over. Margriet Sitskoorn vertelt bijvoorbeeld over experts^[iii] die, door heel veel feiten te kennen, hun werkgeheugen min of meer uitbreiden naar hun lange termijn geheugen. Daardoor kunnen zij zaken overzien en uit het hoofd berekenen, die voor een niet-expert niet te doen zijn. Het werkgeheugen zelf kan maar 5 tot 7 items bevatten en is dus beperkt. Een expert heeft als het ware een superwerkgeheugen ontwikkeld.

Onderzoek naar de ontwikkeling van expertise in verschillende terreinen doet vermoeden dat ervaring en gerichte intensieve training van vrijwel iedereen een uitmuntende musicus, sporter, schaakgrootmeester, vul maar in, kan maken. En dat stemt hoopvol.

---

^[i] Margriet Sitskoorn (2007). Het maakbare brein: Gebruik je hersens en wordt wie je wilt zijn. Amsterdam: Bert Bakker.

^[ii] Oliver Sacks (2005). De man die zijn vrouw voor een hoed hield. Amsterdam: Meulenhoff

^[iii] Margriet Sitskoorn (2007), hoofdstuk 6, paragraaf De hersenen van een genie, p. 139-145.

Het orgineel van deze weblog staat op www.dezilverster.nl/blog.php?a=2009-03-26.
Copyright © Peter Hofstee, de Zilverster Coaching. Alle rechten voorbehouden.

90 seconden

Ik las een mooi boek van Jill Bolte Taylor^[i]. Ze is een neurologe die een hersenbloeding kreeg en van binnenuit kon navertellen wat er gebeurde^[ii]. Naast een heel persoonlijk verhaal geeft ze een heel mooie beschrijving van hoe de hersenen werken en het verschil tussen linker en rechterhersenhelft. Of beter gezegd, het verschil tussen talig, methodisch en lineair in de wereld staan of beeldend, invoelend en holistisch in de wereld staan. Maar waar ik het in nu over wil hebben is een ontdekking van haar over dat onze emoties maar 90 seconden duren en dan vanzelf uitdoven. Dat biedt handvaten om met angst, boosheid en stress om te gaan.

Limbisch systeem

Onze emotionele programma’s worden bepaald door het limbisch systeem. Onderdeel van het limbisch systeem zijn de amygdala, betrokken bij primitieve emoties zoals angst en agressie, en de hypothalamus, die het autonome zenuwstelsel reguleert door middel van hormonen. Dit is hetzelfde systeem dat ook betrokken is bij stressfysiologie (zie de weblog over stressresponse).

De programma’s van het limbisch systeem worden automatisch opgeroepen, voordat onze frontale cortex inschakelt. Dat is waar ons vermogen om te plannen en na te denken zit (zie de weblog over aandachtsvernauwing). Dus voordat we cognitief kunnen reageren is bij heftige emoties (angst of boosheid), ons limbisch systeem al actief en stromen de bijbehorende hormonen al door ons lichaam. Maar, na 90 seconden is dit systeem uitgewerkt en zijn de hormonen uit onze bloedsomloop weggespoeld. De amygdala schakelt in eerste instantie de frontale cortex trouwens uit, want het gaat om een snel overlevingsmechanisme in geval van gevaar en voor rustig nadenken is dan geen tijd. Vechten of vluchten, dat zijn de opties en daar wordt je lichaam op voorbereid.

Heftigheid duurt maar 90 seconden

Wat Jill Bolte Tayler mooi beschrijft (o.a. in hoofdstuk 17 ‘Ken je macht’) is dat als een heftige emotie langer duurt, dus als je heel lang boos of bang bent, dat je dan zelf het systeem aan blijft jagen. Echter, dat is, na 90 seconden, een keuze (hoewel mogelijk vanuit een psychisch automatisme). Dus de kunst is om bij heftige emoties te accepteren dat ze starten, er gewoon bij te blijven en er niet mee door te gaan.

Wat te doen?

Een beter antwoord is er met aandacht (wakkerte of mindfulness) bij te blijven. De heftigheid komt op, ik voel de volle energie, hoe het door me heen raast, hoe ik wil reageren en het gevoel van urgentie. En ik laat elk oordeel, elke nagedachte los. En als nagedachte opkomt, dan ga ik er niet in door. De heftigheid dooft dan van zichzelf uit en kan ik rustig nadenken waar het mee te maken heeft en of ik iets wil doen of zeggen of juist helemaal niet.

Eerst leek dat eigenlijk ongelooflijk, vanwege mijn neiging om erg in emoties te geloven en direct te reageren, maar nu zie ik dat ze er helemaal zijn en me tegelijkertijd niet hoeven te dicteren. Dat geeft me vrijheid om te reageren zoals passend is. Ik snap ook ineens grootmoeders advies om tot 10 te tellen.

Niet gevoelloos

Even voor alle duidelijkheid: het gaat niet om emoties onderdrukken of gevoelloos worden. Om te beginnen lukt dat niet, het limbisch systeem is al volop actief voordat jij door hebt wat er speelt en voordat je dus iets kunt onderdrukken of negeren. De waarde zit erin dat je emoties volledig hun gang laat gaan, het effect op jezelf erkent en daar rustig bij aanwezig blijft zonder er op door te gaan.

---

^[i] Dr. Jill Bolte Taylor (2008). Onverwacht inzicht: het persoonlijke verhaal van een neurologe over haar hersenbloeding. Utrecht/Antwerpen: Kosmos Uitgeverij.

^[ii] Zie ook een lezing van haar op: www.youtube.com/watch?v=UyyjU8fzEYU.

Het orgineel van deze weblog staat op www.dezilverster.nl/blog.php?a=2009-03-19.
Copyright © Peter Hofstee, de Zilverster Coaching. Alle rechten voorbehouden.

De zes vajra verzen

Deze vajra verzen vormen een perfecte samenvatting van de Dzogchen instructies. Dzogchen is geen religie en het vraagt niet om ergens in te geloven. Het vraagt dat iemand zichzelf observeert en ontdekt wat zijn eigen staat is. Het gaat over oerstaat van iemands eigen natuur. Om deze te ontdekken is geen geleerdheid nodig. Het is in zijn aard voorbij intellectuele of historische context. Het vraagt wel geduld en training om voorbij de altijd wilde gedachten en emoties te kijken en de openheid van geest om daadwerkelijk te schouwen.

Ik heb ze uit het boek ‘The Crystal and the Way of Light’ van Namkhai Norbu^[i], een Dzogchen boek. In de origineel Tibetaanse schrijfwijze beslaan deze verzen precies zes regels. Ze zijn gecomponeerd in 800 na Christus door Padmasambhava. De vertaling is overgenomen uit ‘de heilige blik’ van Hans Knibbe^[ii] met enige aanpassingen uit een ander boek van Namkhai Norbu^[iii] en van mijzelf.

Although apparent phenomena
manifest as diversity
yet this diversity is non-dual,

and of all the multiplicity
of individual things that exist
none can be confined in a limited concept.

Hoewel de fenomenen die verschijnen
zich manifesteren als verscheidenheid,
is deze verscheidenheid niet-duaal,

en van alle veelheid
van individuele dingen die bestaan,
kan geen gevangen worden in een beperkt concept.

Staying free from the trap of any attempt
to say it’s ‘like this’ or ‘like that’,

it becomes clear that all manifested forms
are aspects of the infinite formless,
and indivisible from it,
are self-perfected.

Als je vrij blijft van elke verleiding
om wat is te beschrijven als ‘zus’ of ‘zo’,

wordt duidelijk dat alle gemanifesteerde vormen
aspecten zijn van het oneindige vormloze,
en dat ze, onafscheidelijk daarvan,
perfect zijn van zichzelf.

Seeing that everything is self-perfected
from the very beginning,
the disease of striving for any achievement
comes to an end of its own accord,

and just remaining in the natural state as it is,
the presence of non-dual contemplation
continuously, spontaneously arises.

Als je ziet dat alles perfect is van zichzelf,
vanaf het allereerste begin,
houdt de ziekelijke neiging om te streven naar verwerving van iets
uit eigen beweging op,

en zo, verwijlend in de natuurlijke staat,
rijst de presentie van niet-duale contemplatie
voortdurend en spontaan op.

---

^[i] Chögyal Namkhai Norbu (2000). The Crystal and the Way of Light: Sutra, Tantra and Dzogchen. Ithaca: Snow Lion Publications.

^[ii] Hans Knibbe (1998). De Heilige blik: het derde perspectief. Utrecht: de School voor Zijnsoriëntatie.

^[iii]Namkhai Norbu (1994). Dzokchen: De volmaakte staat van zijn. Amsterdam: Uitgeverij Karnak.

Het orgineel van deze weblog staat op www.dezilverster.nl/blog.php?a=2009-03-12.
Copyright © Peter Hofstee, de Zilverster Coaching. Alle rechten voorbehouden.

De herberg (vrij naar Rumi)

Ik kreeg laatst het gedicht van Rumi ‘De herberg’ (hier te vinden) uitgereikt. Ik vind het een mooi gedicht omdat het verwoord dat allerlei stemmingen en emoties aan ons voorbij trekken en wij daar vriendelijk mee om kunnen gaan. Iets in het gedicht irriteerde me ook, in het bijzonder het laatste deel waarin staat dat de hemel al deze zaken langs stuurt als raadgever. Op die manier wordt voor mij juist het mooie van het gedicht, dat alles op zijn tijd langskomt, om zeep geholpen. En die hemel, die instantie buiten ons, boven ons, als laatste toevluchtsoord, waar God woont, die bestaat niet, is een concept van de duale psyche. Zoek de Boeddha nooit buiten jezelf.

Toen ik wat beter ging lezen vond ik nog een paar passages die juist de hechting aan emoties benadrukt. Emoties begroet je niet, je laat ze helemaal bestaan, je bent erbij, en herkent ze als manifestaties van Zijn. Juist een houding aannemen tegenover emoties (en gedachten etc.) bestendigt de idee dat ze iets zijn. En dat je er iets mee moet. Nee, ze komen langs, en dat zijn ze, fenomenen die langs komen. Meer niet. Je diepste aard is nooit gebonden geweest!

Dus heb ik een poging gewaagd om het gedicht wat aan te passen.

De herberg (Dzogchen style)

Dit mens-zijn is een soort herberg
Elke ochtend weer een nieuw bezoek.

Een vreugde, een depressie, een benauwdheid,
een flits van inzicht komt
als een onverwachte gast.

Aanschouw ze, accepteer ze niet en verwerp ze niet!
Zelfs als er een menigte verdriet binnenstormt,
die met geweld je hele huisraad kort en klein slaat.

Kijk onbevangen naar de aanwezigheid van elke gast,
misschien komt hij de boel ontruimen
om plaats te maken voor extase….

De donkere gedachte, schaamte, het venijn,
ban hun ellende niet uit
en klamp je niet vast aan de geluk brengende gasten.

Besef ten volle hun innerlijke energie.
Ontken niet dat je stuk voor stuk iets met ze hebt
en herken ze als leeg, als het spel van pure ervaring.

Het orgineel van deze weblog staat op www.dezilverster.nl/blog.php?a=2009-03-05.
Copyright © Peter Hofstee, de Zilverster Coaching. Alle rechten voorbehouden.

Omgaan met afleiding

Afleiding is een van de stevige uitdagingen van deze tijd. Zeker voor kleine zelfstandigen als ik. Voordat ik het door heb ben ik een uur of twee uur op internet aan het grasduinen terwijl ik al associërend van het ene nieuwtje of feitje naar het andere ga. Aan het einde ben ik eigenlijk helemaal vergeten waar het me om te doen was. En voordat ik het weet is er weer een dag om waarin ik te weinig gedaan heb van waar ik me echt mee bezig wil houden.

Ik heb een aantal regels voor mezelf ingesteld die me beginnen te bevallen.

• Ik check mijn email nog maar één of twee keer per dag. Op dat moment zorg ik ook dat ik tijd heb om emails direct te behandelen. Dat voorkomt dat ik gestoord wordt door elke binnenkomende email en het zorgt er ook voor dat de lijst van zaken te doen op maat blijft.
• Nieuwsbrieven heb ik zo veel mogelijk afgezegd. Ik heb af en toe de angst dat ik niet mee kom en een belangrijk nieuwtje mis. Maar de waarheid is dat ik met alle leuke nieuwsbrieven en updates van RSS feeds, hoe goed bedoeld ook, voornamelijk tijd kwijt ben aan iets wat niet NU mijn aandacht hoeft te hebben.
• Ook skype en andere chat programma’s zet ik vaak op ‘away’ of ik schakel het hele programma uit. Als iemand me echt nodig heeft, dan weten ze me te vinden. Dat bespaart me ook het toegeven aan de neiging om even hallo tegen een bekende te zetten. De telefoon laat ik wel aan staan. Hoewel, als ik echt een stukje wil schrijven of een cursus wil voorbereiden, dan laat ik die ook wel eens uit. Geeft rust. En wie teruggebeld moet worden spreekt een berichtje in.
• Als ik me verveel of een klusje uitstel (meestal gaat de verveling daarover), staar ik een tijdje voor me uit en verveel me. Mijn neiging is om dan naar allerlei nieuwssites te gaan, of even snel de laatste updates rondom bijvoorbeeld mijn nieuwe telefoon te checken. Als ik even leeg voor me kijk, dan voel ik me na afloop van een paar minuten ‘vervelen’ weer helder worden en kan ik het vervelende klusje alsnog doen. Ik kan anders de hele dag verveeld heel druk bezig zijn. En dan ben ik na afloop van de dag erg moe, terwijl ik niet gedaan heb wat ik echt wil of van plan was. Dat geeft me dan pas echt een vervelend gevoel.
• Gewoon beginnen aan een stukje of les. Geen perfectie, niet eerst eindeloos zaken nazoeken of, nog erger, googlen. Want dan kom ik in een nieuws en feitjes verzamel mode en heb ik aan het einde van de geplande tijd geen tekstje of les. En ook weer een vervelend gevoel dat ik tijd te kort kom.
• Regelmatig pauzes inlassen of een korte meditatie. Het valt me op wat voor zegen dat is. Kennelijk is mijn doe-modus ook erg gemakkelijk af te leiden en onrustig in zijn aandacht. In een niet-doen modus (geen goed woord eigenlijk), kan ik mijn prioriteiten weer helder krijgen en, belangrijker, mezelf aansturen de juiste kant op. Het valt me dan ook op dat al die afleiding (van emails, chattende bekenden, nieuwsbrieven, het laatste nieuws, google) eigenlijk heel veel stress genereert. Vergelijkbaar met zappend televisie kijken. Daar word je moe van, terwijl je denkt dat de afleiding je goed doet!

Kortom: ik scherm me af voor alle ‘interessante’ zaken en richt me vanuit ontspannen genieten op wat ik wil doen. Een zachte discipline helpt me hierbij ook. En soms sta ik mezelf toe om mezelf ouderwets te verliezen.

Het orgineel van deze weblog staat op www.dezilverster.nl/blog.php?a=2009-02-21.
Copyright © Peter Hofstee, de Zilverster Coaching. Alle rechten voorbehouden.

Kum Nye ademhaling

Als reactie op de vorige weblog over ademhaling iets over de ademhalingsoefeingen uit de Kum Nye. De Kum Nye ademhaling is een zachte vorm van ademen waarbij geen enkele barrière wordt opgericht voor de ademstroom. De adem stroomt gelijkmatig in en uit door neus en mond. In- en uitademing zijn (ongeveer) even lang. Volgens de Kum Nye is de keel een belangrijk energiecentrum van het lichaam. Daarom dat je je keel ook zacht en open houdt.

Volgens de Kum Nye geeft de adem weer hoe onze energie is. Als deze gejaagd is, dan is de adem gejaagd. Als de adem rustig en zacht is, dan komt ons hele organisme – fysiek, emotioneel en mentaal – in evenwicht. Dan slapen we beter, voelen ons energiek en gezond. De geest wordt dan helder en staat open voor de alle niveaus van onze ervaringen.

Ik heb daar eerder over geschreven in een boekbespreking. Daar vermeld ik ook een ademhalingsoefening. Ik wil er hier nog twee anderen bespreken.

Basis

Om te beginnen adem je door mond en neus, met het puntje van je tong tegen licht tegen je gehemelte aan, vlak achter je tanden. Dit maakt dat de energie van de adem ook door je hoofd- en hartcentrum kan stromen. Laat je mond zachtjes openvallen, alsof je een beetje dom kijkt en ah zegt. Probeer de adem gelijkmatig door je mond en neus te laten stromen. Dat is in het begin een beetje wennen.

Zachte ademhaling

Breng de adem naar elke cel in je lichaam. Begin de adem naar het contactvlak met de aarde (voeten, billen, rug, afhankelijk van je houding). Laat dit zich dan uitbreiden naar elke spierspanning die je voelt.

Laat nu de uitademing zachter worden en langer dan de inademing. Doe dit een minuut of 5. In het begin voelt dit onprettig, dus wees hier heel geduldig met jezelf. Dit is geen wedstrijd.

Laat dan de inademing zachter en langzamer worden en de uitademing weer gewoon. Je kunt je voorstellen dat je ademstroom romig en licht is en prettig naar binnen en buiten stroomt. Doe dit ook 5 minuten.

Laat dan de hele ademhaling langzamer en zachter worden, bijna onhoorbaar. Ondertussen laat je je aandacht heel licht op de ademstroom rusten. Doe dit zo’n 15 minuten.

Zintuigen openen

Als bovenstaande oefening je gemakkelijk afgaat, dan kun je je aandacht met de adem mee laten stromen. Het wordt zo meer een aandachtsoefening, met de weldadigheid van de adem. Terwijl je adem heel zacht en romig stroomt voel je de gewaarwordingen in je om je heen. Ga daar zo diep mogelijk in en laat de ervaring ruimer en intenser worden. Doe dit 10 tot 15 minuten.

Laat je aandacht nu luchtig en zacht op de uitademing rusten. Laat de inademing helemaal vrij. Stel je nu voor dat tijdens de uitademing elke cel, elk lichaamsdeel zich opent. Wees aanwezig bij alle gewaarwordingen die dit oproept, zowel lichamelijk, emotioneel als mentaal. Doe dit zo’n 10 minuten. Stel je dan voor dat je gevoelens uitstralen in de ruimte om je heen. Blijf nog even genietend zitten.

Het orgineel van deze weblog staat op www.dezilverster.nl/blog.php?a=2009-01-23.
Copyright © Peter Hofstee, de Zilverster Coaching. Alle rechten voorbehouden.

Adem software tegen stress

Tijdens de CSR conferentie van 31 oktober 2008 werd de aandacht gevestigd op een gratis programma om rustiger en dieper te leren ademhalen. Ik heb het uitgeprobeerd en het is simpel en leuk.

Ademhaling kan je rustiger of meer gespannen maken. Door zacht te ademen wordt je ook rustiger. Fysiek zorgt adem voor zuurstof en afvoer van afvalstoffen uit je lichaam. Onder stress ga je meer gespannen ademen: hoger, oppervlakkiger en sneller. Dat zorgt voor meer spanning in je bovenlichaam en je buik. Ook leidt het tot minder zuurstof in je bloed en daarmee in je hersenen en lichaam, dus ook meer stress en minder herstel.

Een goede adem in rust is regelmatig, diep, moeiteloos, en met je hele lichaam (niet allen je borst, ook je buik en rug)^[i]. Wat het programma doet is visueel en via geluid daarmee helpen. Visueel volg je met je adem een balkje dat op en neer gaat. Via geluid (ook uit te zetten gelukkig) hoor je in- en uitademen. Het laat je rustig inademen, je adem even vasthouden, dan rustig uitademen en ook weer even een adempauze nemen. De lengte van de verschillende onderdelen is in te stellen. Na eerst wat spelen met de parameters moet je op zoek gaan naar je eigen ademhaling. Ik vond dat nogal lastig, ook omdat ik niet altijd even regelmatig adem. Maar het is te doen als je eerst je aantal ademhalingen per minuut instelt en dan de lengte van de inademing. Volgens de handleiding is de ideale instelling (zie ook afbeelding):

Breaths/minute: 6,0

Breath In (s): 3,5

Hold In (s) (adempauze na uitademing): 1,0

Breath Out (s): 4,0

Hold Out (s) (adempauze na inademing): 1,5

Het idee is dat je vervolgens stapje voor stapje je adempatroon richting bovenstaande waarden brengt. En dit twee tot drie keer per dag een minuut of 5 doet.

Het programma is te downloaden vanaf de website van de Biofeedback Foundation of Europe en wel hier. Op de website van Daniëlle Matto is een Nederlandstalige handleiding te vinden.

Voor wie deze softwarematige aanpak te lastig is, je kunt ook tellen (langzaam): 3 tellen inademen, 1 tel vasthouden, 4 tellen uitademen en dan een korte pauze. Je kunt dat liggend (in bed bijvoorbeeld) doen met je hand ontspannen op je buik zodat je deze op en neer voelt gaan.

---

^[i] Ik lees soms dat vooral je buik moet bewegen. Vanuit mijn ervaring met Kum Nye ben ik het daar niet mee eens. Het is waar dat mensen dat meestel niet doen, maar je borst ademt wel degelijk mee. Daarbij blijft je borstbeen wel vlak, anders dan bij een eenzijdige borstademhaling, waarbij je borstbeen en schouders omhoog gaan.

Het orgineel van deze weblog staat op www.dezilverster.nl/blog.php?a=2009-01-21.
Copyright © Peter Hofstee, de Zilverster Coaching. Alle rechten voorbehouden.